ชมรมเด็กรักนก
ประวัติการก่อตั้ง
เมื่อครั้งหลวงพ่อคำเขียน สุวัณโณ เจ้าอาวาสวัดภูเขาทอง บ้านท่ามะไฟหวาน ได้จาริกจากวัดป่าสุคะโต บ้านกุดโง้ง ซึ่งอยู่ห่างจากประมาณ ๔ กิโลเมตร เพื่อกลับวัดภูเขาทอง บ้านท่ามะไฟหวาน ระหว่างทางได้พบเห็นชาวบ้านสามีภรรยาอุ้มลูกซึ่งป่วยเป็นไข้ป่า (มาลาเรีย) มาหยุดตรงหน้าเพื่อให้หลวงพ่อช่วย แต่ในที่สุดเด็กก็ได้ตายไปต่อหน้าหลวงพ่อ ทำให้หลวงพ่อรู้เห็นถึงทุกข์ยากของชาวบ้าน และการสูญเสียคนในครอบครัว นับเป็นสิ่งที่สะดุดใจหลวงพ่อ อันเป็นเหตุให้ท่านเริ่มงานพัฒนาชุมชนอย่างแข็งขันในเวลาต่อมา ปัญหาของเด็กเล็กซึ่งไม่ได้รับการเลี้ยงดูเอาใจใส่เท่าที่ควร เวลาพ่อแม่ไปไร่นาต้องหอบหิ้วเด็กเล็กไปด้วยเนื่องจากไม่มีใครที่บ้านที่จะช่วยดูแล เวลาเจ็บไข้ไม่สบายป่วยเป็นมาลาเรียถึงตายก็มี เพราะภูโค้งเวลานั้นยังเป็นป่าดงดิบ ดังนั้น จึงได้มีการจัดประชุมชาวบ้านเพื่อสอบถามความเดือดร้อนพร้อมทั้งหาแนวทางในการแก้ไข ซึ่งความทุกข์ของชาวบ้าน ก็คือการป่วยด้วยโรคไข้มาลาเรีย ความเดือดร้อนจากการถูกจับกุมโดยป่าไม้ จากผลการประชุมได้มีการตกลงให้นำ
เด็กๆก่อนเกณฑ์วัยเรียนมาฝากไว้ที่วัดภูเขาทอง จึงได้จัดตั้งเป็นศูนย์พัฒนาเด็กเล็กก่อนวัยเรียนขึ้น เมื่อปี่ ๒๕๒๑ ในระยะแรกนั้นหลวงพ่อได้ทำหน้าที่เป็นครู เลี้ยงดูเด็กๆด้วยตัวตนเอง หลังจากนั้นจึงได้จัดหาชาวบ้านมาช่วยสอนเด็กๆเหล่านี้ การที่เด็กๆมาอยู่ที่วัดทำให้หลวงพ่อพบว่าเด็กๆเหล่านี้ขาดสารอาหาร หลวงพ่อจึงได้จัดทำโครงการนมถั่วเหลือง เพื่อเพิ่มสารอาหารให้กับเด็ก
แต่เมื่อครั้งที่เด็กๆ กลุ่มนี้ได้เข้าศึกษาในระดับประถมศึกษาในโรงเรียนบ้านท่ามะไฟหวาน ก็ยังคงแวะเวียนมาเล่นอยู่ที่วัดประจำ อันเนื่องจากความผูกพันกับวัด หลวงพ่อและพระภิกษุในวัด ดังนั้นจึงได้มีการรวมกลุ่มเพื่อทำกิจรรมอยู่เป็นประจำ พระอิศรา และพระไพศาล วิสาโลซึ่งเป็นพระรุ่นใหม่และเป็นชาวกรุงเทพมหานคร ได้มีการส่งเสริมกระบวนการเรียนรู้ของเด็กกลุ่มนี้ด้วยการเชื่อมโยงระหว่างสิ่งแวดล้อม ธรรมชาติและธรรมะ จึงได้อาศัยนกเป็นสื่อและก่อตั้งเป็นชมรมเด็กรักนก บ้านท่ามะไฟหวานเมื่อเดือนมีนาคม ๒๕๓๔ มีการประสานงานกับทางสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย เพื่อการเผยแพร่กิจกรรมและจัดฝึกอบรมการศึกษาดูนกเบื้องต้น การจำแนกชนิดของนก การวาดและบันทึกนก ด้วยการเชื่อมโยงระหว่างนกกับสิ่งแวดล้อม ชุมชน ธรรมชาติและธรรมะ
นอกจากนี้ได้ขยายกิจกรรมไปสู่วัดบ้านท่าทางเกวียน ซึ่งเป็นหมู่บ้านใกล้เคียงกัน แต่ก็ต้องหยุดกิจกรรม เนื่องจากพระที่ทำกิจกรรมกับเด็กๆไม่อยู่แต่ที่วัดภูเขาทอง บ้านท่ามะไฟหวาน หลวงพ่อคำเขียนและพระลูกวัดยังให้ความสนใจกับกิจกรรมนี้อย่างต่อเนื่อง จนกระทั่งพระอิศรา ลาสิกขา(สึก)ในปี ๒๕๓๘ การดำเนินงานต้องหยุดกิจกรรม เนื่องจากขาดบุคลากรและอาสาสมัครในการดำเนินกิจกรรม
แต่ในปี ๒๕๔๑ นายวิชัย นาพัว สมาชิกคนหนึ่งของชมรมเด็กรักนกและเป็นเยาวชนในหมู่บ้านได้กลับมาภูมิลำเนาเดิม หลังจากได้รับประสบการณ์ในด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติที่มูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าและพรรณพืชแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชินูปถัมภ์ โดยได้กลับมารวมกลุ่มกับเพื่อนๆ ซึ่งเป็นเยาวชนในหมู่บ้านและเคยร่วมกิจกรรมในวัยเด็ก เพื่อส่งเสริมการศึกษาทางด้านสิ่งแวดล้อม ธรรมชาติ ด้วยการอาศัยความรู้ประสบการณ์เดิม ในการเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้ให้กับเด็กๆในหมู่บ้าน และขยายกิจกรรมสู่โรงเรียนบนเทือกเขาภูแลนคาในกิจกรรมห้องเรียนธรรมชาติ โครงการศึกษาและสำรวจนกบนเทือกเขาภูแลนคาเป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน
พร้อมทั้งได้เข้าร่วมเป็นองค์กรเครือข่ายกับสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย
ลักษณะกลุ่มเยาวชน
เป็นการรวมกลุ่มเยาวชนในพื้นบนเทือกเขาภูแลนคา จังหวัดชัยภูมิ ที่มีความสนใจเกี่ยวกับการอนุรักษ์นกและฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่น ส่งเสริมด้านการศึกษาให้กับกลุ่มเด็กและเยาวชนในท้องถิ่น
สมาชิก
เด็กนักเรียน เยาวชน สมาชิกชมรมเด็กรักนก ระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาตอนต้น อายุ ๕-๒๐ ปี ในเขตชุมชนบนเทือกเขาภูแลนคา จังหวัดชันภูมิ จำนวน ๖ หมู่บ้าน คือ บ้านท่ามะไฟหวาน บ้านกุดโง้ง บ้านใหม่ไทยเจริญ อ.แก้งคร้อ บ้านตาดรินทอง อ.ภูเขียว บ้านลาดผักหนาม และบ้านแหล่ออนซอน ต.ซับสีทอง อ.เกษตรสมบูรณ์ จ.ชัยภูมิ
โครงการที่ดำเนินงานทางด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
ปี ๒๕๔๑
เป็นการกลับมาของสมาชิก นายวิชัย นาพัว โครงการดนตรีสีเขียว ครั้งที่ ๑-๒ (รณรงค์ป้องกันยาเสพติดในชุมชน)ร่วมกับชุมชนวิถีไท-เยาวชนร่วมโครงการฝึกอบรมปรากฏการณ์ภาวะเรือนกระจกของ UNDP กับพี่อิศรา
ปี ๒๕๔๒
ในปี ๒๕๔๒ ทางชมรมเด็กรักนก ได้มีการเล็งเห็นถึงการให้ความรู้และส่งเสริมกระบวนการเรียนรู้โดยการอาศัยนกเป็นสื่อ จึงได้ริเริ่มทำโครงการห้องเรียนธรรมชาติจำนวน ๑๑ โรงเรียน เพื่อเป็นการให้ความรู้เกี่ยวกับนกและสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ
- โครงการห้องเรียนธรรมชาติ ๑๑ โรงเรียน ระดับประถมศึกษาปี่ที่ ๑-๖
- โครงการแรลลี่จักรยาน “ ปั่นเท้าปันใจให้ต้นกล้า ”
- โครงการดนตรีสีเขียว ครั้งที่ ๓ (รณรงค์ป้องกันยาเสพติดในชุมชน)
- โครงการฟื้นฟูป่าต้นน้ำลำปะทวน ภูหลง-ผากระแส (ปลูกป่า จำนวน ๓๐ไร่)
- โครงการจัดทำผลิตภัณฑ์เข็มกลัดนกขาย
- ร่วมงานรำลึกช้างตกเหวนรกที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่
ปี ๒๕๔๓
ในปี ๒๕๔๓ ถึงปัจจุบัน จัดทำโครงการศึกษาสำรวจชนิดของนก ผลกระทบต่อปริมาณและชนิดของนก ด้วยการจัดทำเป็นข้อมูลเชิงสถิติอย่างต่อเนื่อง โดยมีพระไพศาลสาโล เจ้าอาวาสวัดสุคะโต, คุณอุทัย ตรีสุคนธ์ นายกสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย, คุณกิตติ กรีติยุตานนท์, คุณวรรชนก สุวรรณกร เจ้าหน้าที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูเขียว เป็นที่ปรึกษาโครงการมาโดยตลอด
- โครงการส่งเสริมธุรกิจชุมชนเพื่อการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในท้องถิ่น (ผลิตภัณฑ์เข็มกลัดนกไม้) ไปตามโรงเรียนและหมู่บ้าน (บ้านตาดรินทอง บ้านท่าเว่อ บ้านท่าทางเกวียน บ้านกุดโง้ง บ้านท่ามะไฟหวาน บ้านยางคำ บ้านทุ่งคำหลวง )
- โครงการปลูกป่าถาวรเฉลิมพระเกียรติ วัดป่าสุคะโต จำนวน ๑๕ ไร่
- โครงการจัดฝึกอบรมการสำรวจคุณภาพน้ำด้วยสัตว์เล็กน้ำจืด “ นักสืบสายน้ำ ”
- โครงการจัดทำจดหมายข่าวชมรม
- ร่วมงานรำลึกช้างตกเหวนรกที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่
- โครงการธรรมยาตราเพื่อชีวิตและธรรมชาติ ลุ่มน้ำลำปะทาว
- โครงการผลิตภัณฑ์เข็มกลัดนกไม้
ปี ๒๕๔๔
- โครงการศึกษาและสำรวจนกบนเทือกเขาภูแลนคา
- โครงการฝึกอบรมผู้นำเยาวชนเพื่อการสื่อความหมายทางธรรมชาติ
- โครงการสำรวจประเมินคุณภาพน้ำลำปะทาวด้วยการจำแนกสัตว์เล็กน้ำจืด “ นักสืบสายน้ำ ”
- โครงการฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติ ลุ่มน้ำลำปะทวน ครั้งที่ ๒
- โครงการปลูกป่าถาวรเฉลิมพระเกียรติ วัดป่าสุคะโต จำนวน ๒๐ ไร่
- โครงการจัดทำจดหมายข่าวชมรม
- ร่วมงานรำลึกช้างตกเหวนรกที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่
- โครงการผลิตภัณฑ์เข็มกลัดนกไม้
ปี ๒๕๔๕
- โครงการเด็กรักษ์นกเพื่อการศึกษา
- โครงการฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติ สุ่มน้ำลำปะทวน ครั้งที่ ๓
- โครงการศึกษาและสำรวจนกบนเทือกเขาภูแลนคา ครั้งที่ ๓
- ค่ายครอบครัวเด็กรักนก ครั้งที่ ๑ ทุ่งกะมัง
- โครงการค่ายฝึกอบรมผู้นำสื่อความหมายทางธรรมชาติ (เด็กๆ)
- โครงการทุนการศึกษาเด็กหญิงสุภัสสร เรืองขจรและเพื่อน จากกองทุนเปา
- โครงการผลิตภัณฑ์เข็มกลัดนกไม้
ปี ๒๕๔๖
- โครงการค่ายเด็กรักนกธรรมชาติ (เข้าค่ายร่วมกันของเด็กนักเรียน) ที่ทุ่งกะมัง
- โครงการฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติ ลุ่มน้ำลำปะทาว ครั้งที่ ๔
- โครงการศึกษาและสำรวจนกบนเทือกเขาภูแลนคา ปีที่ ๔
- โครงการสำรวจนกในป่าสุคะโต โดยด.ญ.สุภัสสร เรืองขจร และเด็กบ้านใหม่ไทยเจริญ
- โครงการสำรวจนกในป่าภูหลง โดยนายวิโรจน์ และนายเสน่ห์
- โครงการทุนการศึกษาเด็กหญิงสุภัสสร เรืองขจรและเพื่อน จากกองทุนเปา
- โครงการผลิตภัณฑ์เข็มกลัดนกไม้
- โครงการร่วมสำรวจเส้นทางแม่น้ำเลย กับ WWF
- โครงการสำรวจคุณภาพน้ำด้วยสัตว์เล็กน้ำจืด “ นักสืบสายน้ำ ” ลำห้วยสาขาลุ่มน้ำลำปะทวน
- ทำนาปลอดสารเคมี
ปี ๒๕๔๗
- โครงการฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติ ลุ่มน้ำลำปะทาว ครั้งที่ ๕
- โครงการศึกษาและสำรวจนกบนเทือกเขาภูแลนคา ปีที่ ๕
- โครงการทุนการศึกษาเด็กหญิงสุภัสสรเรืองขจรและเพื่อนจากกองทุนเปา
- โครงการผลิตภัณฑ์เข็มกลัดนกไม้
- โครงการสำรวจคุณภาพน้ำด้วยสัตว์เล็กน้ำจืด “ นักสืบสายน้ำ ” ลำห้วยสาขาลุ่มน้ำลำปะทาว
- โครงการฝึกอบรม “ นักสืบสายน้ำ ” ในโรงเรียน บนเทือกเขาภูแลนคา
- ค่ายครอบครัวเด็กรักนกรักษ์ธรรมชาติ ครั้งที่ ๒ ที่ทุ่งกะมัง
- โครงการศึกษาดูนกที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่
- ทำนาปลอดสารเคมี
- โครงการความร่วมมือเพื่อการฟื้นฟูป่าต้นน้ำลำปะทาว (ป่าภูหลง)
- รับทำค่ายฝึกอบรมดูนกและธรรมชาตินอกสถานที่ (เยาวชนเชียงราย โดยองค์กร PLAN เจ้าหน้าที่-ครู รอบพื้นที่เขตรักษาพันธุ์ป่าภูเขียวโดยโครงการ EU และอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน โดย WCS)
สรุปกิจกรรมที่ได้ดำเนินการมา
การเกษตร
- การปลูกข้าว, ทำสวน, เลี้ยงไก่-ปลา
งานเผยแพร่
- เดินธรรมยาตรา, จัดค่ายเยาวชน
งานระดมทุน
- ทำเข็มกลัดนก, สมุดบันทึก, รับจ้างทำค่าย, รับบริจาค
งานข้อมูล
- สำรวจนก สำรวจน้ำ “ นักสืบสายน้ำ ”, ฟื้นฟูสภาพป่า (การทดลองพื้นที่ชมรม)
การจัดองค์กร
- การออกกฎ-ระเบียบ, การจัดสวัสดิการอาสาสมัคร, การจัดเวรดูแลสวน
สิ่งที่สมาชิกอยากทำ
การระดมทุน
- การวาดเสื้อ, การทำโมบายนก, ทำสมุดบันทึก, หาตลาดนกเพิ่ม, ทำการ์ดนก
งานเผยแพร่
- ทำค่าย, เล่นละครในโรงเรียน, ห้องเรียนธรรมชาติ, ปลูกต้นไม้ในโรงเรียน, เพาะพันธุ์กล้าไม้, ทำเครือข่ายคนรักษ์น้ำลำปะทาว, ศูนย์นิทรรศการ, จัดงานแสดงผลงานเด็ก, ธนาคารขยะ
งานข้อมูล
- สมุนไพร, สำรวจพันธุ์พืชริมน้ำ-ธรรมชาติ, สำรวจสัตว์น้ำ, คู่มือดูนกบนเทือกเขาภูแลนคา, เก็บข้อมูลสถิติชนิดและความหลากหลายของนก, สำรวจแหล่งอาหารตามธรรมชาติ
การทำเกษตร
- ทำนาปลอดสารเคมี, ผักปลอดสารพิษ, กลุ่มเครือข่ายเกษตรธรรมชาติ
การจัดการองค์กร
- หาสมาชิกอาสาสมัครเพิ่ม
วัตถุประสงค์
เพื่อเสริมสร้างทักษะการเรียนรู้ให้กับเด็ก เยาวชน ด้วยการศึกษาสภาพแวดล้อมธรรมชาติ การเก็บรวบรวมข้อมูลสถิติเกี่ยวกับปริมาณและชนิดนกบนเทือกเขาภูแลนคา เขตจังหวัดชัยภูมิ อย่างต่อเนื่องซึ่งจะทำให้เด็กรับทราบเกี่ยวกับการอพยกย้ายถิ่นของนก ปัญหาผลกระทบที่มีต่อนกและธรรมชาติ เพื่อส่งเสริมบทบาทของกลุ่มเด็กเยาวชน ในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และการพัฒนาสิ่งแวดล้อมของท้องถิ่นต่อไปในอนาคต อันจะเกิดจากการรับรู้สถานการณ์ของนกในปัจจุบัน
เพื่อให้เด็กๆ ได้ร่วมกันวิเคราะห์สถานการณ์ของนก สิ่งแวดล้อม ชุมชน บนเทือกเขาภูแลนคาในปัจจุบันและแสวงหาแนวทางในการแก้ไข รวมทั้งการเผยแพร่กิจกรรมสู่สาธารณะชนด้วยการทำจดหมายข่าวอย่างต่อเนื่อง
พื้นที่ขอบเขตที่รับผิดชอบ
บริเวณพื้นที่เทือกเขาภูแลนคาตอนบน เขตจังหวัดชัยภูมิ โดยมีแนวเขตติดต่อกับอำเภอเมือง อำเภอหนองบัวแดง อำเภอเกษตรสมบูรณ์ อำเภอเขียวและอำเภอแก้งคร้อ จังหวัดชัยภูมิ จำนวน ๔๑ หมู่บ้าน ๕ ตำบล
วิธีการดำเนินงาน
ติดต่อประสานงานกับโรงเรียน สมาชิกกลุ่มเป้าหมายและผู้ปกครองของเด็ก
เสนอโครงการของบประมาณจากแหล่งทุน
จัดค่ายกิจกรรมฝึกอบรม
จัดกิจกรรมสำรวจนกบนเทือกเขาทุกเสาร์-อาทิตย์
ร่วมวิเคราะห์สถานการณ์สิ่งแวดล้อมบนเทือกเขาภูแลนคากับกลุ่มสมาชิก
จัดทำจดหมายข่าว เพื่อรายงานความก้าวหน้าของการดำเนินงาน
จัดทำรายงานกิจกรรมสรุปให้กับที่ปรึกษา ผู้ที่สนับสนุนทุน
จัดค่ายแสวนาสรุปและประเมินผลกิจกรรม
ปัญหาและอุปสรรค
ยานพาหนะ
เนื่องจากการเดินทางไปสำรวจนกทุกครั้ง จำเป็นต้องอาศัยรถยนต์เป็นพาหนะในการขนย้ายสัมภาระและเด็กๆ ที่เข้าร่วมกิจกรรม จำนวน ๑๒-๒๐ คนในแต่ละครั้ง การเดินทางไปยังจุดหมายซึ่งมีระยะเวลาในการทำกิจกรรมอย่างจำกัด ทางชมรมได้ขอยืมรถยนต์จากทางวัดป่ามหาวัน แต่เนื่องจากสภาพรถมีอายุการใช้งานมานานกว่า ๑๐ ปีอีกทั้งทางวัดก็จำเป็นต้องใช้รถยนต์เราจึงต้องขาดการทำกิจกรรมในบางช่วงทำให้การวางแผนงานขึ้นอยู่กับช่วงเวลาและโอกาสเท่านั้น
อุปกรณ์ศึกษาดูนก
เนื่องจากอุปกรณ์ในการศึกษาดูนกมีราคาสูง จึงเป็นเรื่องยากที่จะจัดซื้อเพิ่ม ปัจจุบันอุปกรณ์มีจำนวนน้อยไม่เพียงพอกับจำนวนเด็ก และมีสภาพชำรุดมาก
บุคลากร
ขาดอาสาสมัครที่ทำงานอย่างต่อเนื่อง เพราะทางชมรมไม่มีเงินงบประมาณสนับสนุน ทำให้กลุ่มสมาชิกและเยาวชนขาดรายได้ จึงจำเป็นต้องอพยพแรงงานไปรับจ้างในเมืองใหญ่
งบประมาณ
แหล่งเงินทุนส่วนใหญ่ ให้ความสำคัญกับการเป็นองค์กรมากกว่าผลของการทำกิจกรรม ซึ่งทางชมรมเด็กรักนกเป็นเพียงกลุ่มคน จึงขาดแหล่งทุนที่จะให้งบประมาณในการสนับสนุนกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง
แผนงานในอนาคต
การศึกษาแหล่งถิ่นที่อยู่ของนก และเส้นทางการอพยกของนกย้ายถิ่น
จัดทำคู่มือศึกษานกบนเทือกเขาภูแลนคา
รณรงค์เผยแพร่สถานการณ์ของนกและการห้ามล่านกในโรงเรียน
การส่งเสริมอาชีพเพื่อสร้างรายได้ให้กับกลุ่มสมาชิก
กลับไปสู่หน้าวัดป่ากับชุมชน |
